(Hoàng đản)
a- Triệu
chứng:
1- Loại dương
hoàng: Mắt, mặt, da vàng màu xanh tươi nhuận khi mới có phát
sốt, khát, tiểu tiện vàng xẻn, đại tiện táo, rêu lưỡi, vàng
ướt, thân thể mệt mỏi trong ngực mệt mỏi, đau tức hạ sườn
phải, mạch hoạt sác, hay huyền sác.
Chứng này có khi
phát hàng loạt (tây y gọi là viêm gan siêu vi trùng)
2- Loại âm hoàng:
Mắt, mặt, da cũng vàng như màu tối mờ như hun khói, không
sốt, ít khát, tiểu tiện nhiều, ỉa lỏng, rêu lưỡi trắng, mạch
trầm trì hoặc hoãn nhược, thân thể mệt mõi.
b- Lý:
– Tỳ không vận
hòa mạnh thấp nhiệt tích lại
– Nhiệt nặng hơn
thấp sinh ra dương hoàng.
– Thấp nằng hơn
sinh ra dương hoàng
– Thấp nặng hơn
nhiệt (lâu thành hư hàn) sinh ra âm hoàng.
c- Pháp:
Thanh nhiệt trừ thấp để trị chứng dương hoàng.
– Ôn trung hóa
thấp để trị chứng âm hoàng.
d- Phương
huyệt:
1. Trị dương
hoàng:
1- Chí dương
2- Đởm du
3- Tỳ du
4- Trung quản
5- Âm lăng tuyền
6- Nội đình
7- Nội quan
8- Thái xung
9- Hậu khê
10- Nhật nguyệt
Bệnh từ 6- 12
ngày đầu châm tả ngày 1 lần, bệnh cấp thì chỉ cần châm 6
ngày liền, sau đó ngày châm 1 lần rồi tùy tình hình bệnh tật
mà linh hoạt quyết định.
Dùng thường xuyên
là các huyệt số 1, 2, 3, 5, 9, 10 (tổng cộng là 6 huyệt) các
huyệt còn lại luân lưu dùng xen kẽ.
2. Trị âm hoàng.
1- Chí dương
2- Tỳ du
3- Vị du
4- Can du
5- Tâm du
6- Mệnh môn
7- Thận du
8- Trung quản
9- Quan nguyên
10- Túc tam lý
11- Công tôn
Các huyệt số 1,
2, 6, 8, 11 dùng thường xuyên, số còn lại luân lưu dùng xen
kẽ.
e- Giải
thích cách dùng huyệt:
Trong chứng dương hoàng, tả Chí dương cho thông dương để trị
dương hoàng, tỳ du, trung quản, âm lăng tuyền, Nội đình để
thanh đởm và tâm bào cho sườn ngực được khai thông. Nhật
nguyệt là Mộ huyệt của đởm, Thái xung là Du huyệt của Can
dùng để thông thấp nhiệt từ lý ra biểu không còn hại đến gan
mật nữa.
Trong chứng âm
hoàng, châm bổ hoặc cứu Chí dương để tráng dương trừ chứng
âm hoàng. Tâm du để mạnh tâm, Tỳ du, Túc tam lý, Công tôn để
ôn vị kiện tỳ trừ thấp. Mệnh môn, Thận du để cường tráng
nguyên dương cho tỳ thận hóa thấp được tốt và cũng để duy
trì kết quả về lâu dài.
Xoa bóp: Xoa xát
dọc theo đường kinh vị, qua Chương môn, Nhật nguyệt, Kỳ môn,
Thiên khu.