Bệnh cổ
trướng
Bệnh nhân bụng to
như cái trống, chân tay gầy hoặc có lúc chân tay phù rồi sau
dồn cả vào bụng.
a- Phân
loại thể bệnh:
1- Thuộc thực
chứng: Bụng trướng, rắn chắc, có khi sốt, ỉa táo, đái vàng
xẻn, tinh thần tỉnh táo, cử động còn nhanh nhẹn, tiếng nói
to, mạch huyền sác, hữu lực.
2- Thuộc hư
chứng: Bụng trướng nhưng không rắn lắm, tinh thần yếu đuối,
cử động nhọc mệt, sắc xanh nhợt, đái trong ỉa lỏng, chân tay
mát lạnh, mặc trầm hư, vô lực.
b- Lý:
– Thấp nhiệt
thương tỳ, tràng vị không thông (vị thực tích) (cổ trướng
thể thực)
– Tỳ vị hư, cổ
trướng thể thực: Thanh trừ thấp nhiệt, thông lợi tràng vị
c- Pháp:
– Trị cổ trướng
thể thực: Thanh trừ thấp nhiệt, thông lợi tràng vị
– Trị cổ trường
thể hư: Kiện tỳ vị, lợi thấp, điều khí.
d- Phương
huyệt:
– Trị cổ trước
thể thực:
1- Trung quản
2- Thiên khu
3- Đại tràng du
4- Phong long
5- Khúc tuyền
6- Trung cực
Tất cả đều châm
tả, dùng thường xuyên các huyệt 1, 2, 4, 6 còn lại luân lưu
xen kẽ.
– Trị cổ trướng
thể hư
1- Thủy phân
2- Trung quản
3- Khí hải
4- Quan nguyên
5- Can du
6- Túc tam lý
7- Công tôn
8- Âm lăng tuyền
Tất cả đều châm
bổ hoặc cứu, dùng thường xuyên các huyệt 1, 4, 7, 8, còn lại
luân lưu xen kẽ.
đ- Gia
giảm:
– Có tức ngực,
khó thở, ấn vào bụng không lõm (là khí cổ) thêm Đản trung,
Khí hộ, Khí hải.
– Bụng to có đủ
triệu chứng, giun (trùng cốt) thì dùng thuốc hạ trùng, giun
ra hết mới khỏi, rồi bồi bổ sau.
– Bụng có gân
xanh nổi lên, đại tiện ra máu tươi hoặc phân đên (là huyết
cổ) thêm: Cách du, Chương môn, Can du.
– Bụng trướng to,
trông mọng, ấn lõm lâu mơi lên, ngực tức hay thở (là thủy
cổ) châm thêm Thủy đạo, cứu Thủy phân.
Nếu có những phụ
chứng khác kèm theo, tham khảo chứng đó trong sách này để mà
điều trị.
e- Giải
thích cách dùng huyệt:
Tả trung quản, Thiên khu, Đại tràng du để sơ thông trạng vị,
tiêu tích trệ, Phong long để tiêu đờm.
Bổ khúc tuyền (là
huyệt mẹ của can) để bổ Trung cực để thông bàng quang, lợi
tiểu.
Nếu can hư nhiều
thì bổ thêm Can du, Kỳ môn (Du, Mộ huyệt) để điều hòa âm
dương. Trong hư chứng bổ trung quản, Túc tam lý để kiện vị
tiêu đàn trọc khí, Can du để bổ can hòa vị, Khí hải, Quan
nguyên để bổ khí hải tráng dương: Công tôn, Âm lăng tuyền để
kiện tỳ lợi thấp.
Khi bệnh đã đỡ
nhiều, nên theo phép bổ (đã nói ở chương II) để củng cố kết
quả điều trị.
Bệnh nhân phải
dùng những thức ăn bổ nhưng dễ tiêu, kiêng phòng dục, rèn
luyện thân thể, xoa bụng, xoa lưng, vặn cổ tay, cổ chân (như
đã hướng dẫn ở mục phòng bệnh). Cấm phòng dụng và lội bùn
lâu bị tái phái không chữa được.
Đây là một chứng
nan y, Chúng tôi đã châm được 26 ca cả thủy cổ, huyết cổ và
khí cổ có kết quả tốt.